दृष्‍टिकोण

केही मान्छे भेटिएर पनि जीवनभर सम्झना बन्छन्

• शिवराज खड्का
• २३ श्रावण शनिबार, २०८३ | ०६:३६:०० मा प्रकाशित

जीवन एउटा यात्राजस्तै हो। यो यात्रामा हरेक दिन अनेकौँ मानिससँग भेट हुन्छ। कोही केही क्षणका लागि भेटिन्छन्, कोही केही समयका लागि सहयात्री बन्छन् र कोही भने हाम्रो जीवनको महत्वपूर्ण अध्याय नै बन्न पुग्छन्। भेटिएका सबै मानिसलाई हामीले सम्झिरहन सक्दैनौँ। तर केही मानिस यस्ता हुन्छन्, जो जीवनबाट टाढा पुगे पनि सम्झनाबाट कहिल्यै टाढा हुँदैनन्।

मान्छे भेटिनु सामान्य कुरा हो, तर कसैको मनमा बस्नु सामान्य कुरा होइन। त्यसका लागि ठूलो पद, धनसम्पत्ति वा प्रसिद्धि आवश्यक पर्दैन। कहिलेकाहीँ कठिन समयमा दिएको एउटा सानो साथ, आत्मीयतापूर्वक बोलेको एउटा वाक्य, दुःखमा राखिएको एउटा हात वा निस्वार्थ रूपमा गरेको एउटा सहयोग नै कसैलाई जीवनभर सम्झन योग्य बनाउन पर्याप्त हुन्छ।

हामीले जीवनमा धेरै मानिस भेटेका हुन्छौँ। विद्यालयमा भेटिएका साथी, कलेजका सहपाठी, गाउँका छिमेकी, कार्यालयका सहकर्मी, यात्रामा भेटिएका अपरिचित, सामाजिक कामका क्रममा चिनिएका मानिस वा कुनै सामान्य संयोगले परिचित बनेका व्यक्ति यी सबै हाम्रो जीवनका यात्राका पात्र हुन्। तर तीमध्ये केही पात्रको भूमिका छोटो भए पनि प्रभाव भने लामो हुन्छ।

कतिपय भेटहरू त्यतिबेला सामान्य लाग्छन्। एउटा परिचय हुन्छ, केही कुरा हुन्छन् र जीवन आफ्नै गतिमा अघि बढ्छ। वर्षौँपछि फर्केर हेर्दा भने त्यही सामान्य भेट जीवनको एउटा महत्वपूर्ण सम्झना बनेको हुन्छ।

सायद जीवनको सुन्दरता पनि यही हो। हामीलाई थाहा हुँदैन, आज भेटिएको मानिस भोलि हाम्रो जीवनको कति ठूलो सम्झना बन्नेछ।

सम्बन्धको गहिराइ समयले मात्र निर्धारण गर्दैन

मानिसबीचको सम्बन्ध कति पुरानो छ भन्नेभन्दा त्यो सम्बन्धले मनमा कस्तो प्रभाव पारेको छ भन्ने कुरा महत्वपूर्ण हुन्छ। वर्षौँदेखि चिनिएको व्यक्ति पनि कहिलेकाहीँ अपरिचितजस्तै लाग्न सक्छ। तर केही समयअघि मात्र भेटिएको व्यक्ति पनि असाध्यै नजिकको लाग्न सक्छ।

किन?

किनकि सम्बन्धको गहिराइ समयको हिसाबले मात्र मापन हुँदैन। आत्मीयता, विश्वास, व्यवहार र आवश्यक पर्दा दिएको साथले सम्बन्धलाई अर्थपूर्ण बनाउँछ।

हामी सबैको जीवनमा यस्ता मानिस हुन्छन्, जससँग धेरै समय बिताउन नपाए पनि उनीहरूको एउटा व्यवहारले हामीलाई छोएको हुन्छ। कठिन समयमा उनीहरूले गरेको सहयोग, निराश हुँदा दिएको हौसला वा कुनै अप्ठ्यारो अवस्थामा देखाएको मानवताले उनीहरूलाई हाम्रो सम्झनामा स्थायी बनाइदिन्छ।

त्यसैले मानिसलाई सम्झनका लागि ठूलो घटना आवश्यक पर्दैन। कहिलेकाहीँ सानो व्यवहार नै पर्याप्त हुन्छ।

समय बित्छ, तर केही सम्झना पुराना हुँदैनन्

समय सबैभन्दा शक्तिशाली कुरा हो। यसले मानिसलाई बदल्छ, सम्बन्धलाई बदल्छ र परिस्थितिलाई बदल्छ। हिजो सँगै हिँड्ने साथी आज हजारौँ किलोमिटर टाढा हुन सक्छ। हिजो दिनहुँ भेटिने मानिस आज वर्षौँसम्म नभेटिन सक्छ।

तर समयले दूरी बढाए पनि सम्झनाको दूरी घटाउन सक्दैन।

पुरानो गीत सुन्दा कसैको याद आउँछ। कुनै ठाउँमा पुग्दा पुरानो साथी सम्झिन्छौँ। विद्यालयको बाटो देख्दा बाल्यकाल सम्झिन्छौँ। पुरानो तस्वीर भेट्दा त्यतिबेलाका मानिस र घटनाहरू आँखाअगाडि आउँछन्।

त्यतिबेला लाग्-समय धेरै टाढा गएछ, तर केही सम्झना अझै उस्तै रहेछन्।

मानिस वर्तमानमा नभए पनि स्मृतिमा जीवित रहन सक्छ। यही स्मृतिले विगत र वर्तमानलाई जोडिराखेको हुन्छ।

केही मानिस शिक्षक भएर आउँछन्

जीवनमा भेटिएका सबै मानिस साथी मात्र हुँदैनन्। कतिपय मानिस हाम्रो जीवनका शिक्षक पनि हुन्छन्।

कसैले संघर्ष गर्न सिकाउँछ। कसैले असफलतापछि फेरि उठ्न सिकाउँछ। कसैले इमानदार भएर बाँच्न प्रेरणा दिन्छ। कसैले अरूको दुःख बुझ्न सिकाउँछ। कसैले आफूभन्दा कमजोर मानिसलाई सम्मान गर्न सिकाउँछ।

कतिपय कुरा हामीले पुस्तक पढेर सिक्दैनौँ। मानिसको व्यवहार हेरेर सिक्छौँ।

कहिलेकाहीँ कसैले वर्षौँअघि भनेको एउटा सामान्य वाक्य जीवनको कठिन मोडमा आएर सम्झना हुन्छ। त्यतिबेला बल्ल थाहा हुन्छ—त्यो कुरा सामान्य थिएन रहेछ।

त्यसैले हाम्रो जीवनमा आएका मानिसहरू केवल परिचित वा साथी मात्र होइनन्, उनीहरू हाम्रो जीवनका अनुभव र पाठ पनि हुन्।

बिछोडपछि थाहा हुन्छ, को कति महत्वपूर्ण थियो

नजिक हुँदा मानिसको महत्व बुझ्न नसक्नु मानवीय स्वभावजस्तै बनेको छ।

सधैँ भेटिने साथीलाई फोन गर्न हतार हुँदैन। घरमै हुने परिवारसँग कुरा गर्न समय निकालिँदैन। नजिकै रहेका आफन्तलाई ‘पछि भेटौँला’ भनेर टारिन्छ।

तर जब दूरी आउँछ, तब उनीहरूको महत्व महसुस हुन थाल्छ।

विदेश गएको साथीको एउटा फोनको प्रतीक्षा हुन्छ। टाढा गएको आफन्तको एउटा सन्देशले खुसी बनाउँछ। वर्षौँपछि भेटिएको साथीको एउटा अँगालोले पुराना दिन सम्झाइदिन्छ।

बिछोडले कहिलेकाहीँ सम्बन्धको वास्तविक मूल्य बुझाउँछ।

त्यसैले सम्बन्धहरू टाढा भएपछि मात्र सम्झिनुभन्दा नजिक हुँदा नै त्यसको मूल्य बुझ्न सक्नु राम्रो हुन्छ।

हामी पनि कसैको सम्झना हौँ

हामीले प्रायः आफूले सम्झेका मानिसबारे मात्र सोचिरहेका हुन्छौँ। तर एउटा कुरा हामीले बिर्सनु हुँदैन-हामी पनि कसैको सम्झना हौँ।

हामीसँग पढेको कुनै साथीले हामीलाई सम्झिरहेको हुन सक्छ। हामीसँग काम गरेको सहकर्मीले हाम्रो कुनै राम्रो व्यवहार सम्झिरहेको हुन सक्छ। हामीले सामान्य रूपमा बोलेको एउटा शब्दले कसैलाई कठिन समयमा हौसला दिएको हुन सक्छ।

हामीलाई थाहा नहुन सक्छ, तर हाम्रो एउटा सानो व्यवहार कसैको जीवनको महत्वपूर्ण सम्झना बनेको हुन सक्छ।

त्यसैले सकेसम्म मानिसको मन नदुखाई बाँच्ने प्रयास गर्नुपर्छ। सबैलाई खुसी बनाउन सकिँदैन, सबैको अपेक्षा पूरा गर्न सकिँदैन। तर कसैलाई अप्ठ्यारो पर्दा साथ दिन, दुःखमा सहानुभूति प्रकट गर्न र खुसीमा खुसी हुन भने सकिन्छ।

अन्ततः मानिसले छोडेर जाने सबैभन्दा ठूलो कुरा उसको व्यवहारको सम्झना नै हो।

आजै सम्झनुपर्ने मानिसहरू

हाम्रो फोनमा सयौँ नम्बर सुरक्षित छन्। सामाजिक सञ्जालमा हजारौँ साथी छन्। तर आफ्नै नजिकका मानिसलाई फोन गर्ने समय भने हामीसँग छैन।

हामी अरूका जीवन हेर्न सामाजिक सञ्जालमा घण्टौँ बिताउँछौँ, तर आफ्नै पुरानो साथीलाई ‘कस्तो छौ?’ भनेर सोध्न समय निकाल्दैनौँ।

सायद कहिलेकाहीँ फोन गर्नुपर्छ।

धेरै कुरा गर्नुपर्दैन।

‘धेरै भयो कुरा नभएको, कस्तो छौ?’

यति मात्र सोध्दा पनि वर्षौँको दूरी कम हुन सक्छ।

कहिलेकाहीँ एउटा फोनले सम्बन्ध पुनः जोड्न सक्छ। एउटा भेटले पुराना सम्झना फर्काउन सक्छ। एउटा माफीले मनको बोझ हटाउन सक्छ।

हामीलाई थाहा हुँदैन, अर्को अवसर कहिले आउँछ।

त्यसैले मनमा सम्झना आएको मानिसलाई सम्भव भए सम्पर्क गरौँ। भेट्न मन लागेको मानिसलाई भेटौँ। धन्यवाद दिनुपर्ने मानिसलाई धन्यवाद दिऔँ। माफी माग्नुपर्ने मानिससँग माफी मागौँ।

किनकि जीवनमा सबै कुरा पछि गर्न सकिन्छ भन्ने हुँदैन।

जीवनको वास्तविक सम्पत्ति

हामी जीवनभर धेरै कुरा कमाउन खोज्छौँ-पैसा, घर, जग्गा, पद, प्रतिष्ठा र सम्पत्ति। यी सबै आवश्यक छन्। तर जीवनको एउटा चरणमा पुगेपछि मानिसले बुझ्छ—सबैभन्दा मूल्यवान् कुरा सम्झना र सम्बन्ध पनि रहेछन्।

कसले अप्ठ्यारोमा साथ दिएको थियो?

कसले असफल हुँदा हौसला दिएको थियो?

कसले हाम्रो सफलतामा मनदेखि खुसी भएको थियो?

कसले कुनै स्वार्थबिना हामीलाई सहयोग गरेको थियो?

यी प्रश्नको उत्तरमा भेटिने मानिसहरू नै जीवनका वास्तविक सम्पत्ति हुन्।

समय बित्दै जान्छ। मानिसहरू आ-आफ्नो बाटो लाग्छन्। केही सम्बन्ध छुट्छन्, केही कमजोर हुन्छन् र केही अझ बलियो बन्छन्। तर हाम्रो जीवनमा कुनै न कुनै रूपमा प्रभाव पारेर जाने मानिसहरूको सम्झना भने बाँकी रहन्छ।

सायद जीवनको सुन्दरता यही हो-सबै मानिस सधैँ साथ रहँदैनन्, तर केही मानिसले छोडेको आत्मीयता सधैँ साथ रहन्छ।

त्यसैले जीवनमा भेटिएका मानिसलाई सामान्य नठानौँ। आजको एउटा भेट भोलिको सम्झना हुन सक्छ। आजको एउटा शब्द कसैको जीवनको सहारा बन्न सक्छ। आजको एउटा सहयोग कसैको मनमा जीवनभर बस्न सक्छ।

अन्ततः हामी सबै समयका यात्री हौँ। भेट हुन्छ, साथ हुन्छ, बिछोड हुन्छ र फेरि स्मृति बाँकी रहन्छ।

धेरै मानिस जीवनमा आउँछन् र जान्छन्।
तर केही मान्छे यस्ता हुन्छन्,
जो भेटिएर गए पनि जीवनभर सम्झना बनिरहन्छन्।