गाउँ सहर

विश्व हाँसो दिवस : एउटा मुस्कानले बदल्न सक्छ जीवन

• गाउँ सहर डेस्क
• २० बैशाख आइतबार, २०८३ | ०७:२१:०० मा प्रकाशित

काठमाडौँ । आज विश्वभर विश्व हाँसो दिवस मनाइँदैछ। हरेक वर्ष मे महिनाको पहिलो आइतबार मनाइने यो दिवसले मानव जीवनमा हाँसोको महत्व, सकारात्मक सोच, विश्व शान्ति, मित्रता र आपसी सद्भाव फैलाउने सन्देश दिन्छ। आधुनिक जीवनशैलीसँगै बढ्दो तनाव, एक्लोपन, चिन्ता र मानसिक दबाबका बीच हाँसोको महत्व झन् बढ्दै गएको छ। यसैले अहिले हाँसो केवल मनोरञ्जनको विषय मात्र नभई स्वास्थ्य र सामाजिक जीवनसँग जोडिएको आवश्यक पक्ष बनेको छ।

विश्व हाँसो दिवस पहिलो पटक सन् १९९८ मा भारतबाट सुरु गरिएको मानिन्छ। लाफ्टर योगा आन्दोलन का संस्थापक डा. मदन कटारियाले हाँसोमार्फत मानिसलाई जोड्ने, तनाव घटाउने र शान्ति फैलाउने उद्देश्यसहित यसको सुरुआत गरेका थिए। त्यसपछि यो दिवस क्रमशः विश्वभर फैलियो। अहिले नेपालसहित धेरै देशमा विभिन्न कार्यक्रम, हाँसो योग, जनचेतनामूलक अभियान र समूहगत गतिविधि गरेर यो दिवस मनाइन्छ।

हाँसो : निःशुल्क औषधि

मानिसले हाँस्दा केवल अनुहार मात्र उज्यालो हुँदैन, शरीर र मन दुवै हलुका हुन्छन्। चिकित्सकहरूका अनुसार हाँस्दा शरीरमा सकारात्मक रसायन सक्रिय हुन्छन् जसले तनाव कम गर्छन्, मन प्रसन्न बनाउँछन् र शरीरलाई आराम दिन्छन्। निराशा, चिन्ता र थकान कम गर्न हाँसोले ठूलो भूमिका खेल्छ।

कतिपय अध्ययनले नियमित हाँस्ने मानिसहरूमा रक्तचाप सन्तुलित हुने, रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढ्ने तथा मुटुसम्बन्धी समस्या कम हुने देखाएका छन्। हाँस्दा शरीरका धेरै मांसपेशी सक्रिय हुन्छन्, सास फेर्ने प्रक्रिया गहिरो हुन्छ र अक्सिजनको मात्रा बढ्छ। यसले शरीरमा नयाँ ऊर्जा सञ्चार गर्छ।

त्यसैले कतिपय विशेषज्ञहरूले हाँसोलाई “निःशुल्क औषधि” को संज्ञा दिएका छन्। यसलाई खरिद गर्न पैसा पर्दैन, साइड इफेक्ट हुँदैन, तर प्रभाव अत्यन्त सकारात्मक हुन्छ।

मानसिक स्वास्थ्यमा हाँसोको प्रभाव

आजको समयमा मानसिक स्वास्थ्य विश्वव्यापी चुनौती बनेको छ। बढ्दो प्रतिस्पर्धा, आर्थिक दबाब, पारिवारिक तनाव, सामाजिक अपेक्षा र भविष्यप्रतिको अनिश्चितताले धेरै मानिस मानसिक रूपमा कमजोर बन्दै गएका छन्। यस्ता अवस्थामा हाँसोले प्राकृतिक उपचारको काम गर्न सक्छ।

मनोवैज्ञानिकहरूका अनुसार हाँसोले दिमागलाई सकारात्मक संकेत दिन्छ। जब मानिस खुला मनले हाँस्छ, तब मस्तिष्कमा खुशीसँग सम्बन्धित रसायन सक्रिय हुन्छन्। यसले उदासी, रिस, डर र तनाव कम गर्न मद्दत गर्छ।

कहिलेकाहीँ जीवनका कठिन क्षणमा एउटा सानो मुस्कानले पनि ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्छ। निराश व्यक्तिलाई साथ दिने, दुखी साथीलाई हँसाउने वा घरको तनावपूर्ण वातावरणलाई हलुका बनाउने शक्ति हाँसोमा हुन्छ।

सम्बन्धलाई नजिक ल्याउने शक्ति

हाँसो मानिसलाई मानिससँग जोड्ने भाषा हो। यसका लागि शब्दको आवश्यकता पर्दैन। एउटा मुस्कानले अपरिचित व्यक्तिलाई पनि नजिक ल्याउन सक्छ। परिवार, समाज, कार्यालय वा सार्वजनिक जीवन जहाँ हाँसो हुन्छ, त्यहाँ सहजता र आत्मीयता हुन्छ।

घरपरिवारमा सँगै बसेर हाँस्ने बानी हुँदा सम्बन्ध बलियो हुन्छ। श्रीमान्–श्रीमतीबीचको तनाव कम हुन्छ, अभिभावक र सन्तानबीच आत्मीयता बढ्छ। साथीभाइबीचको मित्रता अझ मजबुत हुन्छ।

कार्यालयमा समेत हाँस्ने वातावरणले कामको तनाव कम गर्छ। सहकर्मीबीच सहकार्य बढाउँछ, गलतफहमी घटाउँछ र उत्पादकत्व बढाउन मद्दत गर्छ। त्यसैले अहिले धेरै कम्पनीहरूले पनि सकारात्मक कार्य वातावरण निर्माणमा हाँसो र हल्का गतिविधिलाई प्राथमिकता दिन थालेका छन्।

किन हराउँदैछ हाँसो ?

बालबालिका दिनमा धेरै पटक हाँस्छन्। उनीहरू साना कुरामा रमाउँछन्, सहज रूपमा खुशी व्यक्त गर्छन्। तर उमेर बढ्दै जाँदा मानिस हाँस्न कम गर्छ। जिम्मेवारी, सामाजिक दबाब, चिन्ता, असफलताको डर र व्यस्तताले मानिसको मुस्कान हराउँदै जान्छ।

आज धेरै मानिस मोबाइल, सामाजिक सञ्जाल र प्रविधिमा व्यस्त छन्। सँगै बसेर कुरा गर्ने, रमाइलो गर्ने र मन खोलेर हाँस्ने समय कम हुँदै गएको छ। मानिससँग सुविधा बढेको छ, तर खुशी घट्दै गएको अनुभूति धेरैमा छ।

यसैले विश्व हाँसो दिवसले प्रश्न उठाउँछ हामी किन हाँस्न बिर्सिरहेका छौँ ?

हाँसो योगाको बढ्दो लोकप्रियता

विश्वभर अहिले लाफ्टर योगा लोकप्रिय बन्दै गएको छ। यसमा कृत्रिम रूपमा सुरु गरिएको हाँसो समूहगत अभ्यासमार्फत स्वाभाविक हाँसोमा बदलिन्छ। सुरुआतमा बिना कारण हाँसे पनि केही समयपछि त्यो वास्तविक हाँसोमा परिणत हुन्छ।

नेपालमा पनि काठमाडौँ, पोखरा, चितवनलगायत शहरका पार्क र सार्वजनिक स्थलहरूमा बिहान समूह बनाएर हाँसो योग गर्नेहरूको संख्या बढ्दै गएको छ। सहभागीहरूका अनुसार यसले दिनभर ताजगी दिने, तनाव कम गर्ने र मन खुसी बनाउने काम गर्छ।

समाजमा सकारात्मक सन्देश

हाँसोले केवल व्यक्ति मात्र होइन, समाजलाई पनि सकारात्मक बनाउँछ। रिस, द्वेष, कटुता र नकारात्मकताले भरिएको समाजमा हाँसोले शान्ति र सद्भाव फैलाउँछ। मानिसलाई नजिक ल्याउँछ, संवाद बढाउँछ र मानवता बलियो बनाउँछ।

आजको विश्व युद्ध, विभाजन, राजनीतिक तनाव, सामाजिक असहिष्णुता र मनोवैज्ञानिक दबाबबाट गुज्रिरहेको छ। यस्तो अवस्थामा हाँसो दिवसले प्रेम, मित्रता र सहिष्णुताको सन्देश दिन्छ।

चिकित्सकको सुझाव

स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूका अनुसार दैनिक केही समय हाँस्ने बानी बसाल्नुपर्छ। परिवारसँग समय बिताउने, साथीभाइसँग कुरा गर्ने, रमाइला गतिविधिमा सहभागी हुने, सकारात्मक सामग्री हेर्ने र मन हलुका बनाउने अभ्यास गर्नुपर्छ।

हाँस्न कुनै विशेष कारण चाहिँदैन। कहिलेकाहीँ आफूलाई हलुका महसुस गराउन पनि हाँस्न सकिन्छ। सानो मुस्कानबाट सुरु भएको सकारात्मक ऊर्जा जीवन परिवर्तनको आधार बन्न सक्छ।

विश्व हाँसो दिवसले हामीलाई सम्झाउँछ हाँसो विलासिता होइन, आवश्यकता हो। यसले शरीर स्वस्थ बनाउँछ, मन प्रसन्न बनाउँछ, सम्बन्ध मजबुत बनाउँछ र समाजलाई सकारात्मक दिशातर्फ लैजान्छ।

हामी जीवनमा धेरै कुरा खोजिरहेका हुन्छौँ धन, सफलता, प्रतिष्ठा, सुविधा। तर कहिलेकाहीँ साँचो खुशी एउटा सरल मुस्कानमै लुकेको हुन्छ।

आजको दिन एउटा प्रण गरौँ, मुस्कुराऔँ, खुलेर हाँसौँ, अरूलाई पनि हँसाऔँ। किनकि जीवन बदल्न सधैँ ठूलो चमत्कार आवश्यक पर्दैन, एउटा साँचो मुस्कान नै काफी हुन्छ।