ब्लग

राजधानीबाटै मत हाल्न पाउने व्यवस्था कहिले ?

“देशभित्रै बस्ने नागरिकलाई मतदान गर्नकै लागि घर पुग्नुपर्ने बाध्यता अन्त्य गर”

• गाउँ सहर डेस्क
• ११ कार्तिक बुधबार, २०८३ | १९:२३:०० मा प्रकाशित

लोकतन्त्रमा मतदान नागरिकको अधिकार हो। तर नेपालमा आफ्नो स्थायी निर्वाचन क्षेत्रभन्दा बाहिर, विशेषगरी राजधानी काठमाडौंमा बसोबास गर्ने हजारौँ नागरिकले मताधिकार प्रयोग गर्नकै लागि गृहजिल्ला पुग्नुपर्ने बाध्यता छ। रोजगारी, अध्ययन, व्यवसाय र परिवारको जिम्मेवारीले राजधानीमा बसेका नागरिकलाई निर्वाचनका बेला समय र पैसा खर्चेर घर पुग्न सहज छैन। कतिपयले यही बाध्यताका कारण मतदान गर्नसमेत पाउँदैनन्।

एउटै देशका नागरिकमध्ये गाउँमै बस्नेले सहजै मतदान गर्न पाउने, तर राजधानीमा बसेर देशको अर्थतन्त्रमा योगदान गर्नेले मत हाल्नकै लागि घर फर्किनुपर्ने अवस्था कहिलेसम्म कायम रहने?

नेपालको संविधानले नागरिकलाई मतदानको अधिकार दिएको छ। तर अधिकार कागजमा सुनिश्चित हुनु र व्यवहारमा प्रयोग गर्न सक्नु फरक कुरा हुन्। नागरिक जहाँ बसे पनि आफ्नो मताधिकार प्रयोग गर्न सक्ने व्यवस्था बनाउनु लोकतन्त्रलाई थप समावेशी बनाउनु हो।

त्यसका लागि निर्वाचन कानुन संशोधन गरी मतदाता नामावलीमा नाम भएका नागरिकलाई आफू बसिरहेको स्थानबाटै आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रका लागि मतदान गर्न सक्ने व्यवस्था गर्नुपर्छ। सुरक्षित मतदाता प्रमाणीकरण, दोहोरो मतदान रोक्ने प्रणाली र मतगणनाको स्पष्ट प्रक्रियामार्फत यस्तो व्यवस्था कार्यान्वयन गर्न सकिन्छ।

मतदान गर्नकै लागि नागरिकले काम, आम्दानी र समय गुमाउनुपर्ने अवस्था लोकतान्त्रिक व्यवस्थाको बाध्यता बनिरहनु हुँदैन। नागरिकले देशभित्रै जहाँ बसेर काम गरे पनि आफ्नो प्रतिनिधि छान्ने अधिकार प्रयोग गर्न पाउनुपर्छ।

सरकार, संसद् र निर्वाचन आयोगले अब यस विषयलाई आश्वासनमा सीमित नराखी कानुनी र प्राविधिक तयारी अघि बढाउनुपर्छ। प्रश्न सीधा छ— आफ्नै देशभित्र बसेको नागरिकले मतदान गर्नकै लागि आफ्नो स्थायी ठेगाना भएको ठाउँमा पुग्नुपर्ने बाध्यता कहिलेसम्म?

मताधिकार नागरिकको हो, त्यसलाई प्रयोग गर्न सहज वातावरण बनाउनु राज्यको जिम्मेवारी हो। राजधानीबाटै आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रमा मत हाल्न पाउने व्यवस्था अबको निर्वाचन सुधारको महत्त्वपूर्ण एजेन्डा बन्नुपर्छ।