जीवनशैली

दशैँकाे टीकाकाे दिन विवाह गर्न मिल्छ कि मिल्दैन ?

काठमाडौँ । कार्तिक महिनालाई कालो महिना मानिएपनि यसपटक दशैँको टीकाको दिन वैवाहिक जीवनमा प्रवेश गर्नेको लागि कालो हुने छैन । किनकी, ७ गते अर्थात मंगलबार टीकाको दिन, उसैपनि साइत नै साइत । ग्रन्थ, वेद, पुराण सबैले टीकाको दिनलाई उत्तम साइत मानेका छन् । त्यसैले कालो कार्तिकमा विवाह कालो होला भनेर आशंका नगर्नुहोस, खुलेर विवाह गर्नुहोस् । उसो त दशदिने दशैँमा विवाह गर्दा साइत हेर्नु नपर्नेपनि भनिन्छ, टीकाको दिन त झनै हेर्नै पर्दैन ।

विवाहलाई एउटा सम्झौताका रूपमा लिइन्छ । एउटी स्त्री र एउटा पुरुषले सँगै जीवनयापनका निम्ति आपसी सम्झौता गरेका हुन् भन्ने अर्थमा विवाहलाई हेरिन्छ । अहिले केही व्यक्तिलाई तोकिएअनुसार साक्षी राखेर दर्ता विवाह गर्न सकिने कानुनी व्यवस्था पनि छ । मनुस्मृतिले विवाहलाई दुई आत्माबीचको पवित्र मिलन भनेको छ । आफूले चाहेर मात्र नहुने, विवाहका लागि सूर्य भगवानले नै तोकिदिएको हुने कुरा उक्त स्मृतिमा चर्चा छ । स्कन्धपुराणको केदारखण्डको श्रीस्वस्थानीले पनि यही विचारलाई समर्थन गरेको छ । हाम्रो समाजमा विभिन्न जातजाति, धर्म र सम्प्रदायअनुसार विवाह कर्ममा केही फरकफरक संस्कारहरू पाइन्छन् तर सामान्यतया हिन्दूधर्म अन्तर्गत नेपाली विवाह प्रचलन सम्बन्धमा विभिन्न साइतका प्रशंगले स्थान पाउने पनि गरेका छन् । जसरी भएपनि विवाहको साइत जुराएरै गर्नुपर्छ भन्ने मान्यता छ ।

ग्रन्थ तथा पुराणमा विवाहका अनेक प्रकारको चर्चा गरिएको छ । ब्रहृम विवाह, दैव विवाह, आर्य विवाह, प्रजापत्य विवाह, आसुर विवाह, गन्धर्व विवाह, राक्षस विवाह र पैशाच विवाह गरी शास्त्रीयरूपमा आठ प्रकारका विवाहहरू वणिर्त छन् । यी परम्परागत विवाहलाई नेपाली समाजले मागी विवाह, भागी विवाह, चोरी विवाह, जारी विवाह, प्रेम विवाह आदि नाम दिने गरेको पाइन्छ । परम्परागत रूपमा मागी विवाहको सर्वव्यापकता थियो । कतिपय जातजातिहरूमा चोरी विवाह र मागी विवाह पनि प्रचलित थिए । हाल सबै शिक्षित समाजमा प्रेम विवाह फस्टाउँदै गएको छ । एक प्रकारले यो मान्य भइसकेको छ, जारी विवाहको प्रचलन हराउँदै गएको छ । गाउँघरमा दुई/चारजना गएर सामान्य किसिमले विवाह सम्पन्न गरी केटी लिएर आउने विवाहलाई ुकुम्ले विवाहु र निकै ठूलो तयारी गरी बाजा र जन्ती लिएर गई केटी लिएर आउने विवाहलाई वरियाती भन्ने चलन छ । विवाहमा पन्चे बाजा बजाउने पनि गरिन्छ । त्यसैले अब विवाहको विविध प्रकारलाइ साइत चाहिनेलाइ साइत, नत्र त्यतिकै पनि जुनसुकै समयमा विवाह हुने गरेको छ ।

दशैँमा रमाइलो माहोल त भैहाल्छ नि, त्यो भन्दा पनि रमाइलो माहोल तब हुन्छ जब रमाइलो जमघट र घरमा विवाहको माहोल हुन्छ । अहिलेको समयमा चाडपर्वमा विवाह गर्ने चलन पनि बढेको पनि छ । यसको मुख्य कारण भनेको चाडबाड पारेमा साइत गर्न नपर्ने हाम्रो मान्यता पनि एक हो । त्यसैले भनिएको होला, 'दुइ पन्त एक काम ।'

प्रायः कार्तिकमा विवाह गर्न नमिल्ने भएपनि यस वर्ष दशैँ कार्तिकमै परेकोले वर्ष कै शुभ साइत कार्तिकमा छ । दशमीमा विवाह गरे ठूला बडाको आशिर्वादसँगै  देवी भगवतीको आशिर्वाद पाउने विश्वास जनमानसमा छ । हामीले मानिआएको पनि त्यहि हो ।

विवाह एक पुरुष र एक महिलाको सामाजिक, धार्मिक अथवा कानूनी रूपबाट एक अर्कासंग संगै जीवन ब्यतित गर्ने सम्बन्ध हो । यो मानव जीवनको १६ संस्कार मध्ये एक महत्वपूर्ण संस्कारभित्र पर्दछ । कतिपय मानिसहरुको वैवाहिक जीवनमा विवाहपछि विभिन्न समस्याहरु उत्पन्न हुने गर्दछन् । हाम्रो समाजमा ज्योतिषी हेराएर शुभ साइतमा विवाह गर्ने प्रचलन छ । शुभ साइतमा विवाह गर्नाले बैबाहिक जीवनमा आइपर्ने समस्याबाट मुक्ति मिल्छ भन्ने पौराणिक विश्वास रही आएको छ । ज्योतिष शास्त्र अनुसार साइत नहेरी विवाह गरे बिधवा, बिधुर अथवा छुटिएर बस्नुपर्ने हुन सक्छ । यही भएर हाम्रो समाजमा विवाह गर्दा साइत हेराएर शुभ साइतमा मात्र विवाह गर्ने परम्परा रहेको छ ।

तर, दशैँकाे टीकाकाे दिन वर्षभरीकै उत्तम साइत हुने हुँदा याे दिन साइत हेर्नुनपर्ने बताइएकाे छ ।

तसर्थ, ढुक्क हुनुस्, झमझम विवाह गरेर दशैँलाइ थप रमाइलाे बनाए झनै गज्बज ।।

गाउँ सहर संवाददाता

तपाईँको मत