अन्तर्वार्ता

के एन्ड के कलेजको मनोविज्ञान शिक्षाले जन्मायो त्रिवि टपर, सुभाषी कार्कीको सफलता कथा

• ८ माघ बिहीबार, २०८२ | १२:४७:०० मा प्रकाशित

त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्गत के एन्ड के कलेज, नयाँबानेश्वरकी सुभाषी कार्कीले शैक्षिक उत्कृष्टताका आधारमा स्वर्ण पदक (गाेल्डमेडल) तथा पुरस्कार प्राप्त गरेकी छन्। महिलाहरूमध्ये सर्वप्रथम भएर त्रिभुवन विश्वविद्यालको ५१औं दिक्षान्त समारोहमा शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री महावीर पुनकाे हातबाट ‘ज्ञानप्रसाद पुरस्कार’ हासिल गर्नु उनका लागि मात्र होइन, कलेज नेपाली उच्च शिक्षाको क्षेत्रमा पनि उल्लेखनीय उपलब्धि हो। बिए साइकोलोजीमा विश्वविद्यालय टप गर्दै उनले अनुशासन, निरन्तरता र विषयप्रतिको गहिरो रुचिलाई प्रमाणित गरेकी छन्।

साइकोलोजीप्रतिको उनको आकर्षण कक्षाकोठाभित्र सीमित छैन। मानव मन, व्यवहार र मानसिक स्वास्थ्यका जटिल पक्ष बुझ्ने चाहनाले उनलाई स्नातकोत्तर तहसम्म डोर्‍याएको छ। हाल उनी ‘मास्टर्स इन साइकोलोजी’ अध्ययनरत छिन्। अध्ययनका क्रममा उनले मानसिक स्वास्थ्यलाई केवल चिकित्सकीय विषयका रूपमा होइन, सामाजिक सरोकारका रूपमा बुझ्न थालेकी छन्।

नेपालमा मानसिक स्वास्थ्य अझै पनि कम प्राथमिकतामा परेको क्षेत्र मानिन्छ। सेवा पहुँच, जनचेतना र विशेषज्ञको अभावका कारण धेरैले आवश्यक सहयोग पाउन सकेका छैनन्। यही यथार्थले सुभाषीलाई नेपालमै बसेर काम गर्ने संकल्पतर्फ प्रेरित गरेको छ। उनी भन्छिन्, “मास्टर्स पूरा गरेपछि मानसिक स्वास्थ्यको क्षेत्रमा नेपालमै काम गर्ने सोच छ।” उनको योजना समुदायस्तरमै पुगेर मनोसामाजिक परामर्श, सचेतना र अनुसन्धानलाई जोड दिने हो।

शैक्षिक उपलब्धिसँगै सामाजिक उत्तरदायित्वलाई जोड्ने सुभाषीको दृष्टिकोण युवापुस्ताका लागि प्रेरणादायी छ। स्वर्ण पुरस्कार र ज्ञानप्रसाद पुरस्कार उनका व्यक्तिगत सफलताका सूचक मात्र होइनन्, महिलाहरूले शैक्षिक उत्कृष्टतामार्फत नेतृत्व गर्न सक्छन् भन्ने सन्देश पनि हुन्। मानसिक स्वास्थ्यप्रतिको प्रतिबद्धता, अध्ययनमा देखाएको निरन्तरता र नेपालमै योगदान गर्ने अठोटका साथ सुभाषी कार्कीको यात्रा अगाडि बढिरहेको छ। गाउँ सहर डट कमका सम्पादक शिवराज खड्काले  सुभासी कार्कीसँग गरेकाे कुराकानी ः

पहिलोपटक विश्वविद्यालय टप गरेको थाहा पाउँदा कस्ताे महसुस गर्नुभयाे ?
म सानैदेखि पढ्न मन पराउने छात्रा हुँ र साइकोलोजी मेरो रुचिको विषय पनि हो। त्यसैले नतिजा राम्रो आउला भन्ने अपेक्षा त थियो। साथीहरू र शिक्षकहरूले पनि तिम्राे रिजल्ट राम्रो आउँछ, टप गर्ने सम्भावना छ भन्नुहुन्थ्यो। मैले पनि त्यसअनुसार मेहनत गरेकी थिएँ। तर पहिलोपटक विश्वविद्यालय टप गरेको खबर पाउँदा भने पत्याउनै सकिनँ। गाेल्डमेडलिष्ट हुन्छु भनेर कहिल्यै सोचेकी थिइनँ। कलेजबाट तिमी त्रिभुवन विश्वविद्यालय टप गरकाे भनेर पाउने खबर आएको बेला झनै आश्चर्य लाग्यो। आफ्नो रुचिको विषय भएकाले राम्रो नतिजा आएकोमा झन् सन्तोष मिल्यो। यो खुसीको खबर बुबाआमालाई सुनाउँदा भने मेरा आँखाबाट खुशीका आँसु झरेका थिए। त्यो क्षण मेरो जीवनकै अविस्मरणीय पल बनेको छ।

तपाईँले प्राप्त गरेको प्राप्ताङ्क कति हो ? अनि यो कसरी सम्भव भयो ?
मैले बिए साइकोलोजीमा ८४.३५ प्रतिशत प्राप्त गरेको छु। यो नतिजा अचानक आएको होइन। सानैदेखि पढाइमा रुचि थियो र साइकोलोजी मेरो मनपर्ने विषय भएकाले पढ्दा बोझ लागेन। नियमित अध्ययन, कक्षामा ध्यान दिनु, शिक्षकहरूसँग आवश्यक छलफल गर्नु र समयमै तयारी गर्नु नै यसको मुख्य कारण हो। रुचिको विषय भएकाले विषयवस्तु बुझ्न सजिलो भयो र पढाइलाई निरन्तरता दिन सकें। त्यसैले मेहनत र रुचि र शिक्षकहरूकाे गाइडलाइन, कलेजको चुस्त वातावरणलगायतकाे संयोजनले यस्तो नतिजा सम्भव भएको ठान्छु।
पढाइका क्रममा सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण समय कुन थियो ?
पढाइका क्रममा सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण समय अन्तिम वर्ष र परीक्षाको तयारीको समय थियो। साइकोलोजी विषय आफैंमा गहिरो अध्ययन र निरन्तर अभ्यास चाहिने भएकाले पाठ्यक्रम व्यवस्थापन गर्न कठिन हुन्थ्यो। विशेषगरी थ्योरीसँगै केस स्टडी, प्रोजेक्ट र आन्तरिक मूल्याङ्कन सँगसँगै सम्हाल्नुपर्दा मानसिक दबाब महसुस हुन्थ्यो। तर त्यही समयमा समय व्यवस्थापन, नियमित अध्ययन र शिक्षक तथा साथीहरूसँगको सहयोगले चुनौतीलाई अवसरमा बदल्न सकेँ। कठिन समयमै धैर्य र निरन्तर मेहनतले सफलतासम्म पुग्न सकिन्छ भन्ने कुरा मैले यही चरणमा सिकेँ।
 

मनोविज्ञान (Phyphysiology) विषय रोज्नुको प्रेरणा कहाँबाट आयो ? स्नातकोत्तर तहमा पनि यही विषयलाई निरन्तरता दिनुका कारण केही छ ?
साइकाेलाेजीप्रतिको मेरो रुचि सानैदेखिबाट सुरु भएको हो। बाल्यकालमा जिके बुकहरू पढ्दा “साइकोलोजी भनेको सबैको मनका कुरा थाहा पाउन सकिने विषय हो” भन्ने जस्तो बुझाइ थियो। अहिले आएर त्यो पूर्ण रूपमा भ्रम रहेछ भन्ने थाहा पाएको छु, तर त्यही जिज्ञासाले यो विषयप्रति आकर्षण बढायो। त्यसपछि मानिसको दिमाग, सोच र व्यवहार बुझ्न सकिने खालका पुस्तकहरू पढ्न रुचि बढ्दै गयो। फिल्महरू पनि त्यस्तै मनोवैज्ञानिक विषयवस्तुमा आधारित हेर्न मन पर्न थाल्यो। बिस्तारै यस विषयमा औपचारिक रूपमा पनि पढ्न सकिन्छ भन्ने सोच विकास भयो। त्यसैले प्लस टुमा साइन्स अध्ययन गरेपछि स्नातक तहमा साइकोलोजी पढ्ने निर्णयमा पुगेँ।

ब्याच्लर्सका लागि कलेज खोज्ने क्रममा विभिन्न कारणले के एन्ड के कलेज उत्कृष्ट लाग्यो र त्यहीँ भर्ना भएँ। अध्ययन गर्दै जाँदा मनोविज्ञान केवल एउटा विषय मात्र नभएर समाजसँग प्रत्यक्ष जोडिएको महत्वपूर्ण क्षेत्र रहेछ भन्ने बुझाइ झन् गहिरियो। यही कारणले स्नातकोत्तर तहमा पनि मनोविज्ञानलाई निरन्तरता दिएको हुँ। भविष्यमा यसै क्षेत्रमार्फत समाजका लागि केही योगदान दिन सकिन्छ कि भन्ने विश्वास र जिम्मेवारीको भावनाले मास्टर्स अध्ययनमा पनि अघि बढेकी हुँ।
नेपालमा मानसिक स्वास्थ्यप्रतिको बुझाइलाई तपाईं कसरी मूल्याङ्कन गर्नुहुन्छ ? नेपाली समाजमा मानसिक स्वास्थ्यका मुख्य चुनौतीहरू के–के देख्नुहुन्छ ?
नेपालमा मानसिक स्वास्थ्यप्रतिको बुझाइ विस्तारै बढ्दै गएको भएपनि अझै पर्याप्त र व्यवहारिक हुन सकेको छैन। पछिल्ला वर्षहरूमा मानसिक स्वास्थ्यबारे चर्चा, सचेतना कार्यक्रम र सामाजिक सञ्जालमार्फत खुलेर कुरा गर्न थालिएको सकारात्मक पक्ष हो। तर ग्रामीण क्षेत्र र परम्परागत सोच हावी भएका समुदायमा मानसिक समस्या अझै पनि ‘कमजोरी’, ‘पागलपन’ वा लुकाउनुपर्ने विषयका रूपमा बुझिने अवस्था छ।

नेपाली समाजमा मानसिक स्वास्थ्यका मुख्य चुनौतीहरूमध्ये पहिलो भनेको सामाजिक पीडन हो। मानसिक समस्या भएको स्वीकार गर्न डराउने, उपचारमा ढिलाइ गर्ने वा लुकाउने प्रवृत्ति व्यापक छ। दोस्रो, सेवाको पहुँच ठूलो समस्या बनेको छ। सीमित मनोचिकित्सक, मनोपरामर्शदाता र सेवा केन्द्रका कारण धेरै मानिस आवश्यक सहयोगबाट वञ्चित छन्। तेस्रो, चुनौती जनचेतनाको अभाव हो। मानसिक स्वास्थ्य र मानसिक रोगबीचको भिन्नता, प्रारम्भिक लक्षण र उपचारको महत्वबारे जानकारी कम छ। साथै, आर्थिक अवस्था, बेरोजगारी, वैदेशिक रोजगारी, पारिवारिक दबाब, घरेलु हिंसा र सामाजिक असमानता जस्ता कारणले मानसिक समस्या झन् बढाइरहेका छन्।

यी सबै चुनौतीका बाबजुद पनि मानसिक स्वास्थ्यलाई राष्ट्रिय प्राथमिकतामा राख्दै नीति, शिक्षा र समुदायस्तरमा काम गर्न सकियो भने सकारात्मक परिवर्तन सम्भव छ। मानसिक स्वास्थ्यलाई शारीरिक स्वास्थ्यजत्तिकै महत्वपूर्ण मानेर बुझ्ने सोच विकास गर्नु आजको आवश्यकता हो।

महिलाहरूको मानसिक स्वास्थ्यका समस्या पर्याप्त रूपमा उठेका छन् कि छैनन् ? मानसिक स्वास्थ्यमा काम गर्दा सबैभन्दा पहिले के परिवर्तन हुनुपर्छ जस्तो लाग्छ ?
महिलाहरूको मानसिक स्वास्थ्यका समस्या पछिल्ला वर्षहरूमा केही हदसम्म उठ्न थालेका छन्, तर अझै पनि पर्याप्त रूपमा सम्बोधन भएको छैन। धेरैजसो अवस्थामा महिलाहरूका मानसिक समस्या पारिवारिक जिम्मेवारी, सामाजिक अपेक्षा, आर्थिक निर्भरता र हिंसासँग गाँसिएका हुन्छन्। तर ती समस्यालाई व्यक्तिगत कमजोरीका रूपमा व्याख्या गर्ने प्रवृत्ति अझै बलियो छ। महिलाहरू घरेलु हिंसा, लैङ्गिक विभेद, काम र घरको दोहोरो बोझ, मातृत्वसम्बन्धी मानसिक दबाब र निर्णय प्रक्रियामा सीमित भूमिकाका कारण बढी जोखिममा छन्। तर यस्ता विषयहरू खुला रूपमा बोल्न सक्ने सुरक्षित वातावरणको अभावले उनीहरूको आवाज धेरैजसो दबिएको देखिन्छ।

मानसिक स्वास्थ्यमा काम गर्दा सबैभन्दा पहिले सोच र दृष्टिकोणमा परिवर्तन आवश्यक छ। मानसिक समस्या लाजको विषय होइन, उपचारयोग्य स्वास्थ्य अवस्था हो भन्ने बुझाइ समाजमा स्थापित हुनुपर्छ। त्यसपछि महिला–मैत्री सेवा विस्तार, समुदायस्तरमा परामर्श सेवा, गोपनीयता सुनिश्चित गर्ने व्यवस्था र सचेतना कार्यक्रमलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। महिलाहरू आफैंले पनि आफ्नो मानसिक स्वास्थ्यलाई महत्व दिन सक्ने वातावरण सिर्जना गर्नु जरुरी छ। जब महिलाको मानसिक स्वास्थ्य सुरक्षित हुन्छ, तब परिवार र समाज दुवै स्वस्थ बन्न सक्छन् भन्ने बुझाइ सबै तहमा विकास हुनु आवश्यक छ।
विदेशभन्दा नेपालमै बसेर काम गर्ने सोच कसरी बन्यो ? प्लस टु पढ्नासाथ विदेश जाने प्रचलन पनि छ नि ?
अहिले प्लस टु पढ्नासाथ विदेश जाने प्रचलन निकै बढेको छ। धेरै साथीहरू विदेश गएका पनि छन्। तर मलाई भने विदेश जाने रहर त्यति धेरै लागेन। नेपालमै परिवारसँग बसेर पढ्न र काम गर्न पाइने, आफ्नो समाजलाई नजिकबाट बुझ्न सकिने कारणले पनि नेपालमै केही गर्ने सोच बलियो हुँदै गयो।
नेपालमै बसेर पनि मनोविज्ञानको क्षेत्रमा धेरै काम गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास छ। मानसिक स्वास्थ्य जस्तो संवेदनशील विषयमा समाजसँग प्रत्यक्ष जोडिएर काम गर्न नेपाल नै उपयुक्त ठाउँ जस्तो लाग्यो। व्यवहारिक कारणहरू पनि थिए, त्यसैले नेपालमै भविष्य खोज्ने निर्णय गरेँ।

यद्यपि विदेश पढ्न जानुलाई म नकारात्मक रूपमा हेर्दिनँ। विदेश गएर अध्ययन गर्ने, सीप र अनुभव हासिल गर्ने कुरा आफैंमा सकारात्मक हो। तर त्यहाँ सिकेको ज्ञान र अनुभव आफ्नै देशमा प्रयोग गर्न सकिने वातावरण राज्यले बनाइदिनु जरुरी छ। क्वालिफाइड र दक्ष जनशक्तिलाई नेपालमै बस्न प्रेरित गर्ने नीति, अवसर र सम्मानको व्यवस्था भए धेरै युवाहरू विदेशिन बाध्य हुने थिएनन्। यस्तो वातावरण बनेमा मैले जस्तै सोच राख्ने युवाहरू नेपालमै बसेर समाज र देशका लागि योगदान दिन अझ सहज हुने विश्वास छ।

मानसिक स्वास्थ्य क्षेत्रमा विभिन्न विधाहरू हुन्छन्, तपाईँको रोजाइ कुन हो ? 
मानसिक स्वास्थ्य क्षेत्रमा क्लिनिकल, काउन्सेलिङ, अनुसन्धान, समुदायस्तरीय मनोसामाजिक सेवा जस्ता विभिन्न विधाहरू छन्। यी सबै आ–आफ्नै ठाउँमा महत्वपूर्ण छन्। तर मेरो विशेष रुचि भने क्लिनिकल साइकोलोजी क्षेत्रमा काम गर्नेमा छ। क्लिनिकल साइकोलोजीले मानसिक समस्या भएका व्यक्तिको मूल्याङ्कन, निदान र उपचारमा प्रत्यक्ष काम गर्ने अवसर दिन्छ। डिप्रेसन, एन्क्जाइटी, ट्रमा, व्यक्तित्वसम्बन्धी समस्या लगायतका अवस्थासँग प्रत्यक्ष सम्पर्कमा रहेर काम गर्न सकिने भएकाले यो क्षेत्र मलाई अर्थपूर्ण लाग्छ।नेपालमा अझै पनि धेरै मानिस मानसिक समस्या भएर पनि उपचारसम्म पुग्न सकेका छैनन्। यस्तो अवस्थामा क्लिनिकल साइकोलोजीमार्फत प्रमाणमा आधारित उपचार, मनोपरामर्श र मनोचिकित्सकीय सेवामा सहयोग पुर्‍याउन सकिन्छ भन्ने विश्वास छ। अध्ययन र अनुभव बढ्दै जाँदा अनुसन्धान र काउन्सेलिङका पक्षहरू पनि समेट्दै, तर मुख्य रूपमा क्लिनिकल साइकोलोजीको क्षेत्रमा केन्द्रित भएर व्यक्तिको जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने काम गर्न चाहन्छु।

पछिल्लो समय मानसिक स्वास्थ्य क्षेत्रमा देखिएको स्थिति र चुनौतीबारे के देख्नुहुन्छ ?
पछिल्लो समय नेपालमा मानसिक स्वास्थ्य क्षेत्रमा अस्वच्छ र असंरचित अवस्था देखिएको छ। धेरैजसो मानिसले आफूलाई साइकोलोजिष्ट, साइकोथेरापिष्ट वा काउन्सलर भनेर परिचय दिइरहेका छन्, तर कसैले अनुगमन गरेको छैन। औपचारिक योग्यता नहुने वा छोटो तालिम लिएर मात्र पेशा अभ्यास गर्नेहरू पनि यस्तै क्षेत्रमा लागिरहेका छन्। यसले मानसिक स्वास्थ्य सेवामा गम्भीर समस्या निम्त्याइरहेको छ। नेपालमा यस विषय पढेका व्याच्लर्स र मास्टर्स तहका पेशेवरहरू पनि छन्। तर व्यवस्थित संरचना नहुँदा सर्वसाधारणको स्वास्थ्यमा जोखिम बढिरहेको छ। यसैले मानसिक स्वास्थ्य क्षेत्रलाई व्यवस्थित र पेशागत बनाउनु अत्यावश्यक छ।

राज्यका निकायहरूले यस क्षेत्रमा आधिकारिकता, अनुगमन र नियमन गर्नुपर्ने आवश्यकता छ। योग्य पेशेवरलाई मात्र अभ्यास गर्ने अधिकार दिनुपर्छ र सेवाग्राहीको सुरक्षा सुनिश्चित गर्नुपर्छ। यस्तो संरचना नभए सर्वसाधारणका स्वास्थ्यसँग खेलवाड हुन सक्छ। यसैगरी, मानसिक स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्ने पेशागत र विश्वासिलो संस्था निर्माण गर्न आवश्यक छ, जसले गुणस्तरीय, सुरक्षित र प्रभावकारी सेवा सुनिश्चित गर्न सकोस्।

पढाइमा सफल हुन संघर्ष गरिरहेका विद्यार्थीलाई तपाईं के सन्देश दिन चाहनुहुन्छ ? सफलता हासिल गर्न मेहनतबाहेक अरू के कुरा महत्त्वपूर्ण ठान्नुहुन्छ ?
पढाइमा संघर्ष गरिरहेका साथीहरूलाई मेरो सन्देश यो छ-धैर्य र निरन्तरता सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो। कहिलेकाहीँ परिणाम तुरुन्त आउँदैन, तर निरन्तर प्रयास, सकारात्मक सोच र आत्मविश्वासले अन्ततः सफलता ल्याउँछ। सफलता केवल मेहनतमा भर पर्दैन। योजना बनाउने क्षमता, समय व्यवस्थापन, विषयप्रति रुचि, सिकाइप्रतिको जिज्ञासा र आफ्ना कमजोरीलाई सुधार्ने मानसिकता पनि अत्यन्त महत्वपूर्ण छन्। साथै, गुरु, साथी र परिवारको मार्गदर्शनलाई ग्रहण गर्न सक्ने क्षमता पनि सफलता सुनिश्चित गर्न सहयोगी हुन्छ। मेहनत, योजना, जिज्ञासा, सकारात्मक सोच र सहकार्य यी सबै तत्व मिलेर विद्यार्थीको सफलता सुनिश्चित गर्छन्। संघर्षलाई अवसरका रूपमा लिन सक्ने दृष्टिकोण राख्नुपर्छ, तब मात्रै कठिनाइलाई चुनौतीमा बदल्न सकिन्छ।
के एण्ड के कलेजको वातावरणले तपाईंको सफलतामा कस्तो भूमिका खेल्यो ?
के एण्ड के कलेजको शैक्षिक वातावरण मेरो सफलतामा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। कलेजले विद्यार्थीलाई केवल पाठ्यपुस्तक र परीक्षा मात्रै होइन, व्यवहारिक अभ्यास र व्यावसायिक तयारीको अवसर पनि दिएको छ। हप्तामा दुई दिन फील्डमा लैजाने, केस स्टडी अभ्यास, रिपोर्ट राइटिङदेखि कार्यशाला, सेमिनार र परियोजना कार्यसम्म यी सबै गतिविधिले विषयवस्तु बुझाइ मात्र होइन, व्यावहारिक क्षमता र आत्मविश्वास पनि बढायो। शिक्षक–शिक्षिकाहरू निरन्तर मार्गदर्शन र सहयोगमा अगाडि बढ्ने वातावरण बनाइरहेका छन्। कठिन विषय वा अनुसन्धानसम्बन्धी प्रश्नमा व्यक्तिगत समय दिएर बुझाइ दिनु, प्रोजेक्टको समीक्षा गर्नु, र फीडब्याकमार्फत सुधार गर्न प्रेरित गर्नु यी अनुभवहरूले मेरो अध्ययनलाई थप गहिरो र उद्देश्यपूर्ण बनायो।

अन्य कलेजसँग तुलना गर्दा, के एण्ड के कलेजको फरक पक्ष भनेको व्यावहारिक अभ्यास र विद्यार्थी केन्द्रित शिक्षण पद्धति हो। विद्यार्थीलाई केवल कक्षा अध्ययनमा सीमित नराखी, वास्तविक जीवनको अनुभवसँग जोड्ने, अनुसन्धान र मनोवैज्ञानिक सेवा अभ्यास गर्ने अवसर प्रदान गर्नु यसको मुख्य विशेषता हो। यसरी शिक्षा र अभ्यासको सन्तुलनले मलाई विश्वविद्यालय टप गर्ने स्तरसम्म पुग्न सहयोग गर्‍यो र आगामी अध्ययन र पेशागत यात्राका लागि आत्मविश्वासी बनायो।

साइकोलोजी पढ्न चाहने विद्यार्थीलाई के एण्ड के कलेज किन रोज्न सिफारिस गर्नुहुन्छ र के सल्लाह दिनुहुन्छ ?
साइकोलोजी पढ्न चाहने विद्यार्थीलाई के एण्ड के कलेज रोज्न सिफारिस गर्नुको मुख्य कारण यसको व्यावहारिक, विद्यार्थी–केन्द्रित र अनुभवी शिक्षक–शिक्षिकाको वातावरण हो। कलेजले केवल कक्षामा पढाइमा सीमित नराखी हप्तामा दुई दिन फील्डमा लैजाने, केस स्टडी, रिपोर्ट र प्रोजेक्ट अभ्यास गर्ने अवसर दिन्छ। यसले थ्योरी र व्यवहारलाई जोड्ने, अनुसन्धान र वास्तविक जीवनको अनुभव प्राप्त गर्ने अवसर प्रदान गर्दछ। साथै, शिक्षक–शिक्षिकाले व्यक्तिगत मार्गदर्शन र फीडब्याक दिनु, कठिन विषयमा सहयोग गर्नु र अध्ययनलाई लक्ष्य–केन्द्रित बनाउने वातावरण उपलब्ध गराउनु कलेजको प्रमुख विशेषता हो।

साइकोलोजी पढ्न चाहने विद्यार्थीलाई मेरो सल्लाह रूचि, जिज्ञासा, धैर्य र निरन्तर अभ्यास राख्नुहोस्। मानसिक स्वास्थ्य र व्यवहारबारे गहिरो समझ विकास गर्नु, अनुसन्धान र फील्डवर्कमा सक्रिय सहभागी हुनु र सिकाइलाई व्यवहारमा उतार्ने अवसर खोज्नु महत्वपूर्ण छ। यसले पढाइलाई अर्थपूर्ण बनाउँछ र भविष्यमा समाजका लागि सकारात्मक योगदान दिन सहयोग गर्छ।
विश्वविद्यालय टप गरेको विद्यार्थीका पढ्ने तरिका वा केही सुझाव कि ?
विश्वविद्यालय टप गर्ने क्रममा मैले नियमित अध्ययन, समय व्यवस्थापन, सक्रिय सिकाइ र शिक्षक–शिक्षिकासँगको नजानेका कुरा समाधानलाई मुख्य प्राथमिकता दिएको थिएँ। हरेक दिन थोरै भए पनि पढ्ने, नोट्स बनाउने, केस स्टडी र फील्डवर्कमा सहभागी हुने तरिका अपनाएँ। आफूले मन पराएको विषयमा ध्यान केन्द्रित गर्नु र पढाइमा रुचि राख्नु पनि महत्वपूर्ण रह्यो। संक्षेपमा भन्नुपर्दा, निरन्तरता, योजना, सक्रियता र रुचि नै सफलता सुनिश्चित गर्ने मुख्य तत्व हुन्।

सुभेक्षा गड्तौल–फिल्ड सुपरभाइजर (व्याचलर साइकोलोजी विभाग)

यस कलेजकी छात्रा सुभाषीले त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा गोल्डमेडल प्राप्त गर्नु केवल बुद्धिमत्ता र मेधाको कुरा होइन। यसका लागि निरन्तर मेहनत, विषयप्रति गहिरो रुचि, व्यवस्थित तयारी र समय व्यवस्थापन आवश्यक हुन्छ। कलेजले दिएको व्यावहारिक अनुभव, फील्डवर्क, केस स्टडी, रिपोर्ट र

प्रोजेक्ट अभ्यासले थ्योरी मात्र होइन, वास्तविक जीवनमा लागू गर्न सक्ने क्षमता पनि विकास गराउँछ। शिक्षक–शिक्षिकाबाट पाएको व्यक्तिगत मार्गदर्शन र नियमित फीडब्याकले कमजोरी सुधार्न र क्षमता बढाउन ठूलो सहयोग पुर्‍याउँछ। यी सबै संयोजनले गर्दा कलेजकी छात्रा विश्वविद्यालय टप गर्ने स्तरसम्म पुग्न सकिन्। सुभेक्षा गड्तौलका अनुसार यस्तो सफलता व्यक्तिगत मेहनत र कलेजको विद्यार्थी–केन्द्रित वातावरणको प्रत्यक्ष परिणाम हो।
के एन्ड के कलेजको पढाइ अन्य कलेजभन्दा फरक र व्यवस्थित छ। यहाँ हप्तामा दुई दिन फील्डमा लैजाने, केस स्टडी, रिपोर्ट र प्रोजेक्ट अभ्यास जस्ता गतिविधिहरू नियमित छन्। यसले केवल थ्योरी मात्र होइन, व्यवहारिक क्षमता र अनुसन्धान गर्ने सीप पनि विकास गराउँछ। शिक्षक–शिक्षिकाबाट व्यक्तिगत मार्गदर्शन, फीडब्याक र आवश्यक सहयोग पाउने व्यवस्था भए पनि यसरी विद्यार्थीलाई अभ्यासमा जोडेर पढाइ गराइन्छ। गोल्डमेडलिस्ट बन्ने प्रक्रिया यस्तो वातावरणमा सम्भव भयो। निरन्तर मेहनत, विषयप्रति रुचि, व्यवस्थित तयारी र समय व्यवस्थापनको संयोजन, साथै कलेजले दिएको व्यावहारिक अनुभव र शिक्षक–शिक्षिकाको मार्गदर्शनले विद्यार्थीलाई विश्वविद्यालय टप गर्न सक्षम बनायो। सुभेक्षा गड्तौलका अनुसार, यस सफलता व्यक्तिगत मेधासँगै कलेजको विद्यार्थी–केन्द्रित र व्यावहारिक शिक्षण पद्धतिको प्रत्यक्ष परिणाम हो।
रोमी घिमिरे – मास्टर्स साइकोलोजी विभाग कोअर्डिनेटर
के एन्ड के कलेज सामाजिक विज्ञानको क्षेत्रमा पुरानो र चर्चित संस्था हो। तीन दशकदेखि विश्वासयोग्य शिक्षा प्रदान गर्दै आएको यस कलेजले केवल पाठ्यपुस्तक पढाइमा सीमित नराखी, विद्यार्थीलाई व्यावहारिक अनुभव, अनुसन्धान र सामाजिक स्वास्थ्यमा काम गर्ने अवसर पनि उपलब्ध गराएको छ। साइकोलोजी विभागमा यहाँ पढेर यहीँ पढाउने, विभाग सञ्चालन गर्ने अनुभवी शिक्षक–अनुसन्धानकर्ताहरू हुनु, ल्याब र प्रायोगिक उपकरणहरूको सुविधा, हप्तामा फील्डवर्क, केस स्टडी र रिपोर्टरप्रोजेक्ट अभ्यासले विद्यार्थीको क्षमता र आत्मविश्वास विकास गर्छ। यही कारणले

विद्यार्थीहरू अनुसन्धानकर्ता, सामाजिक स्वास्थ्यकर्मी, आफ्नै संस्था सञ्चालन गर्ने वा अध्यापन क्षेत्रमा सक्रिय भइसकेका छन्।

मास्टर्स साइकोलोजीमा आउने विद्यार्थीहरू पनि विविध पृष्ठभूमिका हुन्छन्। प्रायः ताजा स्नातक मात्र नभएर, दोस्रो डिग्री लिएर आएका, यस क्षेत्रमा अनुभव गरिरहेका वा मेडिकल क्षेत्रबाट आएका विद्यार्थीहरू पनि अध्ययन गर्न आउँछन्। यसले कलेजमा ज्ञान र अनुभवको समृद्ध वातावरण सिर्जना गरेको छ। अहिले मास्टर्समा ८२ जनाले इन्टान्स दिएका छन्, जसले यस क्षेत्रको माग र विद्यार्थीहरूको उत्साह दर्साउँछ। तर नेपालमा मानसिक स्वास्थ्य क्षेत्र अझै असंरचित छ। भद्रगोल, योग्यता नपुगेका व्यक्तिहरू, नन–एकेडेमिकले सेवा प्रदान गर्नु, अनुगमन र नियमनको कमीले यस क्षेत्रमा विकृति बढाउने खतरा छ। अन्तर्राष्ट्रिय स्तर अनुसार, साइकोलोजिष्ट बन्न पिएचडी, साइकोथेरापिष्ट वा काउन्सलर बन्न मास्टर्स आवश्यक हुन्छ, तर यहाँ त्यस्तो संरचना पूर्ण रूपमा छैन। यसैले सरकार, स्वास्थ्य मन्त्रालय, विश्वविद्यालय र क्षेत्रका अगुवा नेतृत्वकर्ताले गम्भीर भएर नियमन, अनुगमन र पेशागत प्रशिक्षणमा सुधार गर्नु आवश्यक छ। यसले राज्य, समाज र नागरिकको स्वास्थ्य सुनिश्चित गर्ने आधार तयार पार्छ। के एन्ड के कलेजले प्रदान गर्ने व्यावहारिक, अनुभवी र अनुसन्धान–केन्द्रित शिक्षा, विद्यार्थीको विविधता र पेशागत अवसरहरूले गर्दा साइकोलोजी पढ्न चाहने विद्यार्थीका लागि उत्कृष्ट विकल्प हो। साथै, नेपालमा मानसिक स्वास्थ्य क्षेत्रको सुधार र नियमन आवश्यक रहेको यसैबाट स्पष्ट हुन्छ।

रोमन प्रजापति –फिल्ड सुपरभाइजर (मास्टर्स साइकोलोजी विभाग)

साइकोलोजी विभाग, के एन्ड के कलेज विद्यार्थीसँग सहजकर्ताको रूपमा व्यवस्थापन र समन्वय हेर्ने जिम्मेवारी सम्हाल्छन्। नेपालमा मानसिक स्वास्थ्य र साइकोलोजी सम्बन्धी रोगप्रति समाजमा अझै पनि धेरै गलत धारणाहरू छन्। मानसिक रोगलाई कमजोरी, पागलपन वा लाजको विषय मान्ने प्रवृत्ति

व्यापक छ। यसले बिरामी र परिवार दुबैलाई सामाजिक दबाब, कलंक र अवसरको अभावमा पार्छ। त्यही कारणले मानसिक समस्या भएका व्यक्तिले आवश्यक सहयोग लिन ढिलाइ गर्छन्। यस अवस्थालाई सुधार्न जनचेतना अभिवृद्धि आवश्यक छ। नर्स, विद्यार्थी, स्वयंसेवक र स्वास्थ्यकर्मीलाई तालिम दिने, समुदायमा मनोस्वास्थ्य कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने, मानसिक स्वास्थ्य सम्बन्धी प्रारम्भिक लक्षण र उपचारको जानकारी उपलब्ध गराउने काम राज्य र

स्थानीय तहको जिम्मेवारी हो। वडाहरूले स्वास्थ्य चौकी र समुदाय स्तरमा मनोपरामर्श तालिम, कार्यशाला र जनसचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गरेर यस क्षेत्रमा सकारात्मक पहल गरिरहेका छन्।

के एन्ड के कलेज र विद्यार्थीहरूले पनि ठूलो भूमिका खेलिरहेका छन्। यहाँको साइकोलोजी विभागले व्यावहारिक तालिम, फील्डवर्क, रिपोर्ट र केस स्टडी अभ्यास मार्फत विद्यार्थीलाई वास्तविक जीवनको अनुभव दिइरहेको छ। विद्यार्थीहरू अनुसन्धान, सामाजिक स्वास्थ्य र मनोपरामर्श कार्यक्रममा सक्रिय सहभागी भई समुदायसँग प्रत्यक्ष सम्पर्कमा छन्। यसले मात्र उनीहरूको अध्ययनलाई अर्थपूर्ण बनाएको छैन, कलेजको प्रमाणित, व्यावहारिक र सामाजिक योगदानमुखी पहिचान पनि पुष्टि गरेको छ। मानसिक स्वास्थ्य सुधारका लागि सामाजिक बुझाइ परिवर्तन, तालिम र प्रशिक्षण, राज्य र स्थानीय तहको सक्रिय पहल, र दक्ष शिक्षा संस्थाको योगदान आवश्यक छ। यसले समाजमा मानसिक स्वास्थ्यको कलंक कम गर्ने, बिरामीलाई सहज सेवा पुग्ने र विद्यार्थीलाई वास्तविक अनुभवको माध्यमबाट दक्ष बनाउने कार्यलाई सुनिश्चित गर्दछ।